Innviðagreining á höfuðborgarsvæðinu

Aðgengi að almennum innviðum er einn af lykilþáttum í gæðum byggðar og daglegu lífi íbúa. Innviðir á borð við skóla, heilbrigðisþjónustu, verslun, samgöngur og græn svæði hafa bein áhrif á búsetuskilyrði, ferðavenjur og félagslega þátttöku. Með aukinni áherslu á sjálfbæra þróun og samþættingu skipulags og samgangna hefur mikilvægi þess að greina aðgengi að slíkum innviðum aukist. Í þessari skýrslu er fjallað um innviðagreiningu sem framkvæmd var á höfuðborgarsvæðinu.

Greiningin byggir á því að meta aðgengi íbúa að völdum innviðum út frá göngufjarlægðum innan skilgreindra skólahverfa. Fyrir hvern innvið voru skilgreind svokölluð áhrifasvæði sem endurspegla þá fjarlægð sem telst veita íbúum gott aðgengi að þjónustunni. Íbúar sem falla innan slíkra áhrifasvæða teljast samkvæmt greiningunni hafa gott aðgengi að viðkomandi innviði. Markmið greiningarinnar er að varpa ljósi á dreifingu innviða á höfuðborgarsvæðinu, aðgengi íbúa að þeim og hvernig aðgengi tengist lýðfræðilegri samsetningu og gerð byggðar. 

Niðurstöður greiningarinnar eru settar fram með þremur meginvísum sem varpa ljósi á aðgengi og dreifingu innviða innan skólahverfa:

• Í fyrsta lagi er sýnt hlutfall íbúa innan hverfa sem teljast með gott aðgengi að tilteknum innviði, þ.e. íbúa sem falla innan skilgreindra áhrifasvæða þeirra.
• Í öðru lagi er metinn meðalfjöldi innviða sem íbúar í hverfi hafa gott aðgengi að.
• Í þriðja lagi er sett fram samanburðarvísitala sem lýsir hlutfallslegu framboði eða þörf á innviðum miðað við íbúafjölda.

Saman gefa þessir þrír vísar heildstæða mynd af stöðu innviða í hverfum og gera kleift að bera saman aðgengi og dreifingu þeirra innan höfuðborgarsvæðisins. Tvær töflur fylgja þessari skýrslu sem innihalda niðurstöður innviðagreiningarinnar auk lýðfræði- og íbúðaupplýsinga fyrir skólahverfin, þ.e. Innviðagreining Aðgengi og Innviðagreining Lýðfræði, íbúðir og hlutfall húsnæðis. Í þessum töflum koma ýmsir þættir fram, m.a. aldursskipting, meðalaldur, þéttleiki, fjöldi íbúða og hlutfall nýs og eldra húsnæðis sem fellur innan áhrifasvæða innviða.

Tekið skal fram að niðurstöðurnar lýsa stöðu aðgengis og innviða á þeim tíma sem gagnaöflun fór fram í lok árs 2025. Þær endurspegla því einungis stöðuna eins og hún var á þeim tímapunkti. Breytingar á dreifingu innviða, uppbygging nýrra hverfa eða breytingar á íbúafjölda og byggðamynstri geta haft áhrif á aðgengi íbúa til framtíðar.

Aðgengi að innviðum fyrir Kjalarnes og Kjós var einnig kannað, en þar sem þau eru flokkuð sem dreifbýl svæði eru niðurstöðurnar birtar á annan hátt, þ.e. í einfaldri töflu um það hvort innviðir séu til staðar eða ekki. Ástæða þess er að niðurstöður fyrir Kjalarnes og Kjós verða ekki beint sambærilegar við niðurstöður fyrir þéttbýl hverfi höfuðborgarsvæðisins og því þarf að túlka þær með hliðsjón af eðli byggðar og þjónustudreifingar.

Greiningin var unnin af VSÓ Ráðgjöf, Urbana og Ásdísi Hlökk Theodórsdóttur. Verkefnið er unnið samhliða og tengt verkefninu Lykiltölur hins byggða umhverfis. Það verkefni snýr að mótun sjálfbærnivísa fyrir hverfi höfuðborgarsvæðins sem er ætlað að auka skilning á gæðum hins byggða umhverfis og varpa ljósi á hvernig hverfi styðja við markmið um sjálfbært borgarskipulag, vistvænar samgöngur, nærþjónustu, græn gæði og fjölbreytta byggð.