Úrbætur í skólastarfi
Í nýrri skýrslu sem unnin var fyrir SSH eru settar fram tillögur til úrbóta í skólastarfi með áherslu á að draga úr álagi meðal starfsfólks í grunnskólum. Gerð skýrslunnar er eitt af áhersluverkefnum sóknaráætlunar höfuðborgarsvæðisins 2025-2029 undir málefnasviðinu Velferð og samfélag.
Niðurstöður skýrslunnar voru kynntar á fundi SSH og skólastjórnenda í grunnskólum á höfuðborgarsvæðinu þriðjudaginn 19. maí 2026.
Góðir og styðjandi stjórnunarhættir skipta höfuðmáli
Niðurstöður skýrslunnar benda til þess að mikill munur reynist vera á álagsþunga meðal starfsfólks grunnskóla.
Borin voru kennsl á tugi álagsþátta í rannsókninni, en meðal þeirra eru hegðunar- og samskiptavandi nemenda, krefjandi samskipti við foreldra, neikvæð umræðu um skólastarf og mannekla.
Gagnaöflun sem skýrslan byggði á sýndi skýrt fram á að álag í grunnskólastarfi hefði aukist á undanförnum árum. Helstu áhrifaþættir þess voru að hegðunarvandi hefði aukist og þyngri málum fjölgað. Einnig kom fram að nemendahópurinn væri orðinn fjölbreyttari og að fjölgun nemenda með íslensku sem annað tungumál hefði kallað fram nýjar áskoranir. Þó má taka fram að niðurstöðurnar benda til þess að álag sé mismikið eftir skólum.
Góðir og styðjandi stjórnunarhættir eru taldir skipta höfuðmáli til þess að draga úr álagi starfsfólks. Sér í lagi má nefna gott aðgengi starfsfólks að stjórnendum, að stjórnendur séu sveigjanlegir og beri traust til kennara sinna.
Skýrslan var unnin af Skólastofunni slf. – Rannsóknir og ráðgjöf. Höfundar eru dr. Ingvar Sigurgeirsson og dr. Lilja M. Jónsdóttir, en þau búa yfir áratugareynslu í kennslufræðum.
Rannsóknaraðferðir byggðust á rýnihópaviðtölum við starfsfólk í 25 skólum á höfuðborgarsvæðinu, þar sem tekin voru viðtöl við 163 starfsmenn, ásamt spurningakönnun sem beint var að starfsfólki grunnskólanna. Um það bil 2000 svör bárust við spurningakönnuninni.
Sameiginlegt verkefni sveitarfélaga
Skólamálanefnd SSH, sem skipuð er fræðslustjórum aðildarsveitarfélaganna, fékk skýrsluna í hendurnar í lok mars síðastliðins. Í kjölfarið óskaði stjórn SSH, sem skipuð er borgarstjóra og bæjarstjórum aðildarsveitarfélaganna, eftir því að skólamálanefnd tæki skýrsluna til frekari umræðu og legði mat á mögulegar tillögur um áframhaldandi vinnu. Í tillögum skólamálanefndar er lögð áhersla á að mögulegt sé fyrir sveitarfélög höfuðborgarsvæðisins að takast á við verkefnið í sameiningu á vettvangi SSH. Þau verkefni sem henti til samstarfs innan SSH felist m.a. í samræmingu verkferla, sameiginlegum stuðningi, ráðgjöf og miðlun lausna á milli skóla.
Nefndin hefur forgangsraðað þeim tillögum sem þykir brýnt að sveitarfélögin og skólastjórnendur hefji vinnu við. Þar er um að ræða tíu aðgerðir, þar af eru fjórar sem njóta hæsta forgangs. Þær tillögur felast í mótun skýrari og samræmdari verkferla vegna nemenda með alvarlegan hegðunarvanda; forgangsröðun stuðnings frá skólaþjónustu til þeirra skóla þar sem álag er mest; fækkun og hagræðingu funda og skýrslugerðar ásamt einfaldari framkvæmd námsmats; og að gæta hófs í innleiðingu skólaþróunarverkefna, með skýr viðmið um verkefnafjölda.
Gert er ráð fyrir að þessar fjórar aðgerðir verði settar í forgang og að vinna við þær hefjist innan sex mánaða.
Eins og fyrr segir lýtur vinnan að áherslum sóknaráætlunar sem snúa að farsæld barna. Önnur dæmi um slíka vinnu má finna með stofnun farsældarráðs höfuðborgarsvæðisins í nóvember 2025, áfangaskýrslu um móttöku barna með fjölbreyttan menningar- og tungumálabakgrunn sem og í nýlegri viljayfirlýsingu um uppbyggingu sérskólaúrræða á höfuðborgarsvæðinu sem var undirrituð af sveitarfélögum höfuðborgarsvæðisins ásamt mennta- og barnamálaráðuneytinu og innviðaráðuneytinu.